گروه علوم اجتماعي اداره کل شهر تهران

سخنرانی سرکار خانم تیموریان مسئول گروه علوم اجتماعی تهران

همچنین مسئول گروه علوم اجتماعی سازمان سرکار خانم تیموریان  با ارائه ارزیابی عملکرد سه ماه اول مناطق ضمن تقدیر و تشکر از فعالیت همکاران گزارشی از تعداد همکاران سازمان  و میزان فعالیت  همکاران و تراز  بسیار خوب گروه علوم اجتماعی تهران  را مطرح نمودند.

سخنرانی دکتر شریفی:

صحبتهای دکتر شریفی در باره جوان و هویت و فرهنگ  ارائه گردید  به این شرح:

جوان هویت و فرهنگ:

-تعریف هویت

:-برمبنای همسانی  -بر مبنای ناهمسانی(این همانی –این نه آنی)

مطالعه هويت در دو سطح قابل انجام است:

1. چيستي هويت(هويت چيست، از چه مولفه ها و عناصري تشكيل شده است؟)

2.بعد صوري هويت(روش شناسانه و معرفت شناسانه)

هويت ثابت است يا متغير، عيني است يا سازه اي؟

 تلقي از هويت چيست؟

 هويت چگونه، با چه روشي تعريف و شناخته مي شود؟

 رشد هویت و نوجوانی:

دو نظریه متفاوت در این باره بین دانشمندان متداول است:

نظریه الگوی هنجاری – بحرانی 

نظریه الگوی زمانی واقعه‌ها.

روانشناسان سنتی به الگوی اول و روانشناسان دیگر به ترکیب هر دو الگو با تاکید بر الگوی دوم باور دارند. رشد آدمی بخصوص در سنین بالای 20 سال را نمی‌توان به صورت مرحله‌ای یعنی در چهار چوب الگوی هنجاری-بحرانی تقسیم‌بندی کرد

هویت همواره از طریق ایجاد مرز بین خود و دیگری شکل می گیرد، از بین می رود و دوباره باز سازی می شود.(اریکسون)

 اریکسون، هویت را احساس همانندی، تداوم، یکتایی و استقلال فردی میداند که از باور وی در زمینه هدفها، ارزشها و تصویر بدنی­اش سرچشمه می گیرد.

 با توجه به نظریه­ی روانی- اجتماعی اریکسون هویت به مثابه­ی یک چارچوب مرجع عمل می کند که فرد به منظور تفسیر تجارب شخصی و گفتگو درباره معنا، هدف و جهت گیری زندگی خود از آن استفاده میکند.

اریکسون مرحله­ نوجوانی را بعنوان فرصتی می داند برای حل دوباره­ هویت از طریق ترکیبی که یکی سازی شده و تعالی بخش تمام همانندسازی های گذشته است.

مراحل هشتگانه زندگی از نظر اریکسون:

- اعتماد در برابر بی‌اعتمادی(تولد تا یک سالگی)

2- خودگردانی در برابر شرم و تردید(1 تا 3 سالگی)

3- ابتکار در برابر احساس گناه(3 تا 5 سالگی)

4- کوشایی در برابر احساس حقارت(6 تا 11 سالگی)

5- هویت در برابر سردرگمی نقش(11 سالگی تا اواخر نوجوانی). 

6- صمیمیت در برابر انزوا(21 سالگی تا 40 سالگی)

7- باروری در برابر بی‌حاصلی(40 سالگی تا 65 سالگی)

 8- یکپارچگی در برابر پریشانی و رکود(بالای 65 سالگی)

هویت و نوجوانی از نظر اریکسون:

هویت در برابر سردرگمی نقش(11 سالگی تا اواخر نوجوانی).

 اریکسون معتقد بود تکلیف عمده نوجوان کسب هویت است. یعنی یافتن پاسخی به این دو سوال: "من که هستم؟" و "چه می‌کنم؟" اریکسون بحران این دوره را بحران هویت نامید و آن را بخش جدایی‌ناپذیر رشد سالم روانی – اجتماعی دانست. وی معتقد بود این دوره را باید دوره نقش‌آزمایی دانست، دوره‌ای که فرد ممکن است برای شکل دادن به مفهوم یکپارچه‌ای از خود، رفتارها، عقاید و علایق گوناگونی را امتحان کند.

هویت و نوجوان:

بداند جایگاه، منزلت و مرتبت او دقیقا چیست؟ و چه تعریفی دارد؟

- آگاه باشد که چه پیوندها، رشته ها و ارتباطهایی او را به خود و جهان خارج از خود متعلق می سازد؟

- درک کند که چه نقش ها، وظایف و مسؤولیت هایی در قبال خود و دیگران برعهده دارد؟

- شناخت واقع بینانه ای از توقعاتش نسبت به خود و دیگران به دست آورد .

- در نهایت، نسبت خود را به گذشته، حال و آینده به درستی بداند .

انواع هویت:

هویت فردی (شخصی)

 هویت خانوادگی

 هویت ملی

هویت دینی

هویت اجتماعی

 هویت فرهنگی

هویت تمدنی

فرهنگ  از نگاه تایلور:

ادوارد تايلور (۱۹۱۷-۱۸۳۲)، فرهنگ را مجموعه پيچيده ای از دانشها، باورها، هنرها، قوانین، اخلاقیات، عادات و هرچه که فرد بعنوان عضوی از جامعه، از جامعه خویش فرا مي گيرد، تعریف می کند.

وي فرهنگ را به دو بخش مادي و غير مادي تقسيم

مي كند.

جهانی شدن هویت و فرهنگ:

جهانی شدن در یک تعریف عبارت است از فرایند فشردگی فزایندۀ فضا و زمان که به واسطۀ آن، مردم دنیا کم‌وبیش و نسبتاً آگاهانه در جامعۀ واحد جهانی ادغام می‌شوند. به بیان دیگر طی فرایند جهانی‌شدن، فرد و جامعه، در گستره‌ای جهانی، با یکدیگر پیوند می‌خورند.

اثرات مثبت جهانی شدن:

1ــ تعامل میان نخبگان فکری

2ــ سبب توسعۀ فرهنگی ناشی از تعامل و ترکیب

3ــ سبب رشد و توسعۀ نیروی انسانی

4ــ تقویت هویت‌های بومی

 5ــ فرایند جهانی شدن، درعین‌حال که متضمن فرهنگی جهانی است، زمینه و امکان عرض اندام فرهنگ‌های دیگر را فراهم می‌کند.

6- همۀ فضاهای بستۀ فرهنگی را فرو می‌ریزد و خاص‌ها را از میان برمی‌دارد، زمینۀ مناسبی برای بازسازی و احیای خاص‌های گوناگون ایجاد می‌کند

اثرات منفی جهانی شدن:

1ــ ناامنی فرهنگی

2ــ ازخودبیگانگی

3ــ بحران هویت

4ــ فرار مغزها

تعامل فرهنگ ها:

فرهنگ به تعبییری عبارت است از مجموعۀ دانش، باور، هنر، دین، اخلاق، حقوق و آداب و رسوم و هر استعدادی که انسان به مثابۀ عضوی از جامعۀ معیّن کسب می‌کند.

 بعضی از فرهنگ‌ها به آسانی در مقابل دیگر فرهنگ‌ها مستحیل می‌شوند و بعضی دیگر موضعی سرسختانه دارند.

عوامل اصلی فرهنگ ساز:

مکان

زمان

فرهنگ

فرهنگ و هویت سازی:

فرهنگ نیز، تحت تأثیر جهانی شدن، کارکرد هویت‌سازی خویش را از دست می‌دهد.

در جوامع سنّتی، فرهنگ به خوبی از عهدۀ چنین کاری برمی‌آمد؛ زیرا توانایی‌ها و قابلیت‌های تفاوت‌آفرینی و معنابخشی بسیار بالایی داشت.

فرایند جهانی شدن، با برهم ریختن فضای انحصاری و از بین بردن مصونیّت فرهنگ‌ها، قابلیت آنها را در هویت‌سازی کاهش می‌دهد.

سخنرانی دکتر پارسانیا مولف کتاب جامعه شناسی 2

بعد از صحبت های دکتر شریفی  مسئولین برنامه از میان سوالات معلمین 5 سوال کلی از کتاب جامعه شناسی 2  را مطرح نمودند و دکتر پارسانیا مولف کتاب به سوالات پاسخ دادند به این شرح:

مفاهیم کتاب کلی و انتزاعی است

چون کتاب می خواهد بینش اجتماعی را به دانش آموز القا کند از سطح مسائل روزمره باید بالاتر برود.انتقال مفاهیم با بینش  صورت پذیرد نه شخصی (مسائل را به  صورت پدیده ببیند).علم اجتماعی دانش اجتماعی است غیر فرد است ولی با همه افراد سر و کار دارد.

صحبت در باره فرهنگ و هویت متفاوت با مفاهیم پزشکی و صنعت است این مفاهیم کلان اجتماعی حالت انتزاعی دارد اما ما چگونه حالت انتزاعی را با مسائل اجتماعی بتوانیم بشناسیم : می توانیم مثال بزنیم اما نباید توقع کنیم مفاهیم انتزاعی نباشند  بنابر این این انتقاد را می توانیم وارد کنیم که مفهوم انتزاعی را با مثال اجتماعی ساده شود ،دبیران پیشنهاداتی رزا ارائه بدهند جهت آان شدن مطلب.

2-شرط پذیرش ارزش ها و عقاید فرهنگ هایی غیر از جهان اسلام چیست؟

با توجه به این مطلب که ما غیر هویت فردی هویت اجتماعی افراد را داریم .فراسوی افراد هویت فرهنگی است هویت اجتماعی در دل هویت فرهنگی شکل می گیرد .هویت فرهنگی نظام معنایی است جهان اجتماعی را انسان می سازد اما جهان فیزیک را فقط انسان می شناسد ،خلق نمی کند .لذا فرهنگ از سنخ معانی است که انسانها می شناسند و می سازند و در هر فرهنگی  بعضی از معانی نقش کلیدی دارند  بقیه نقش کلیدی ندارند هر چند اجتماعی می باشند.

مفاهیم کلیدی:نگاه انسان را به عالم معرفت و حقیقت تعیین می کند زبان و لباس را تغییر نداده بلکه نحوه نگاه را تغییر داده درون هر فرهنگ یکسری مفاهیم کلیدی است که ارزشها ی بنیادین دارند  کلمه الله در قرآن از همه بیشتر مطرح شده توحید در شبه جزیره عربستان کل نظام را عوض می کند.

در جهان اسلام باید مفاهیم کلیدی حفظ شود  در تکنولوژی و .. تغییرات صورت گیرد ولی مفاهیم بنیادی نباید تغییر کند .در فرهنگ جز ثابتی وجود ندارد به خاطر واقعیت تاریخی فرهنگ از کانال انسان ها ساخته می شود و فرهنگ  حق و باطل هم عوض می شود حتی اگر فرهنگ اسلام ناب هم که باشد اگر فرهنگ جاهایی آنرا دور بزند بازهم فرهنگ عوض می شود اگر فرهنگی حفظ نشد از درون نتواند جوابگو باشد عوض می شود.

3-عدم توجه به نقش رسانه ها در فرایند جامعه پذیری؟ البته این بند در سه سوال مطرح و پاسخ داده شد ابتدا جامعه پذیری تعریفش در کدام کتاب  بیان شده و نقش تبلیغ و اقناع در جامعه پذیری و تشخیص هویت

 مسلمانی

الف 3-جامعه پذیری: در طرح کلی کتاب ها به موضوع جامعه پذیری پرداخته اگر جایگاهش در این جاست باید با تامل بیشتر به آن پرداخته شود.

ب3-تبلیغ و اقناع در جامعه پذیری آنچیزی که در جامعه پذیری بیشتر انجام می شود تحمیل و عادت است نه تبلیغ و اقناع.

تشویق و تنبیه چون خود آگاه است می بینیم ولی بخشی که به صورت تبلیغ انجام می شود  ما نمی بینیم فضای تبلیغ نا خودآگاه اثرش بیشتر است ولی به چشم نمی آید اما تشویق و تنبیه خود آگاه است.

تبلیغ و اقناع اثرش هم بیشتر است در فرآیند فرهنگ پذیری اگر تبلیغ با اقناع انجام شود اثرش بیشتر است اما اگر تنبیه یا تشویق کم شود یا کنار برود اثرش  هم کم و یا از بین می رود.

خیلی از رفتارهای اجتماعی ما به خاطر متقاعد شدنمان نیست بلکه به خاطر در خواست است مثل حجاب و هنجارهای دیگر.

بیشتر مواردی که دانش آموز با آن مواجه است با سیستم تبلیغ و اقناع نیامده و در جامعه اگر این عامل کم بود آن جامعه اشکال دارد.

ج-3-تشخیص هویت مسلمانی آیا اکتسابی است یا انتسابی

 فرهنگ عمدتا تغییر پذیر است و ما چیز ثابتی در فرهنگ نداریم (فرهنگ غذا خوردن)مدلهای مختلف و متنوع است .مسلمان شدن و مسلمان بودن اکتسابی است و قابل تغییر است اما قابل تغییر بودن با حق و باطل بودن یکی نیست چون می توانند تغییر بدهد انسان مسئول است .

تولد در خانواده مسلمان این انتسابی است ولی اگر بخواهد ادامه پیدا کند باید از طریق فرآیند جامعه پذیری منتقل شود هر فرهنگی برای ادامه حیات به اصلاح و تشویق نیاز دارد .در صورتی که فرهنگ به اقتضای فطرت باشد اقناع کار ساده ای است اما اگر مطابق فطرت نباشد اقناع کار سختی است .اسلام هم تشویق و هم تنبیه دارد برای مومن منزلت اجتماعی بالا قایل است و مسئولیت و مراتبی را برای آنان اختصاص می دهد .اما اگر عدول کند تنبیه دارد (کافر)

برخورد اسلام با کافران:

بحث پیرامون این موضوع مشکل فکری و نظری ندارد کتاب با هر منظری نوشته شود دانش آموز  کتاب را با منظر هویتش می سنجد اقتضای کار مطالعات اجتماعی این است که دانش آموز را زیر سوال ببرد. دبیر باید کلاس را هدایت کند اشکال ما در تنبیه به جای اقناع است باید ارزشهای فرهنگ اسلامی برای دانش آموزان اقناع شود.

4- چگونه می توان بین هویت حقیقی و هویت واقعی تمایز قایل شد؟

فرهنگ جهان بین اذهانی دارد ما در جامعه زندگی می کنیم و درک مشترکی از جامعه داریم عقاید و ارزشهای مشترکی داریم واقعیت فرهنگی همین است جهان دوم که جهان ذهن است پدیده ای است مربوط به جهان سوم برخی جهان اول را به جهان دوم و یا سوم تقلیل می دهند .ایده آلیسته هم حقیقت و هم واقعیت را نسبی می دانند.ایده آلیست های آلمانی جهان اول را به جهان سوم تقلیل می دهند هر فرهنگی بر حسب خود تصویری از عالم می دهد .حقیقت از فرهنگی به فرهنگ دیگر فرق دارد و واقعیت ساخته فرهنگ و تاریخ است .باید سه جهان را بپذیریم  .تمایز بین آنها به مبانی ما برمی گردد اگر برای جهان اول حقیقتی قایل باشیم انسان می تواند جهان دیگر را بشناسد .کسی در فرهنگ واقعی تردید ندارد سوال در فرهنگ حقیقی است که باید تمایز بین جهان ها را قائل شویم

جهان توحیدی معیار و محک است چون بر اساس فطرت است .

دکتر پارسانیا در توضیح هویت اسلامی اشاره کردند:امروز جهان زمان و مکان را درنوردیده است فرهنگها خارج از زمان و مکان هستند.ما در فرهنگ اسلامی هستیم اما دانش آموزان با فرهنگ غرب هم ارتباط دارند.ایشان به توضیح در باره نظریه پست مدرنیسم و پست سکولاریزم نظرات هابرماس را دراین باره بررسی نمودند و  بیان داشتند در دنیای مدرنیته دین از بین نرفته ولی دارد خارج می شود .

ایشان اشاره کردند دانش آموزان باید مرزهای هویتی را بشناسند .بداند طرفهای او چه کسانی هستند و مفاهیم کلیدی خود را بشناسد.در سکولار دین در حاشیه دنیاست یعنی دنیا برای دین برنامه می ریزد نه دین برای دنیا .بشر خلیفه خداست و برای آبادکردن دنیا باید مرجعیت عقل وحی را بپذیرد .هویت اصلی جهان اسلام توحید است (لاالله الله تفلحوا)

ویژگی جهان مدرن ؛این هست که هستی را فقط در عالم دنیا می شناسد و برنامه ریزی می کند.

جهان اساطیری ؛جغرافیای عالم را مختص این عالم نمی داند بلکه به خداوند احد و واحد معتقد نیست .و ضمن توضیح بیشتر در باره جهان اساطیری ایران باستان اشاره نمودند اسطوره سازی خطری است که اسلام را هم تهدید می کند .

5- خرده فرهنگ هایی که درون جامعه وجود دارد به غیر از فرهنگ عمومی جامعه چگونه توجیه می شوند.

هر فرهنگ به تناسب خود خرده فرهنگ هایی را خواهد داشت خرده فرهنگ ها در فرهنگ سالم با فرهنگ کل جامعه سازش می کنند .خرده فرهنگ ها می توانند به غیر از فرهنگ عمومی جامعه باشند و گاهی ممکن است خرده فرهنگ ها مخالف با فرهنگ عمومی هستند گاهی ابتکار و ابداع را به همرا دارند و گاهی ممکن است از فرهنگ دیگری تاثیر بگیرند و مبارزه می کنند.

جلسه با هنرنمایی یکی از دانش آموزان به پایان رسید.